Šta su TLD domeni i kako funkcionišu .com, .rs, .org i novi domeni

DDNS sistem je hijerarhijski. Na vrhu se nalazi root zona, zatim TLD domeni, pa domeni drugog nivoa i poddomeni. Sama hijerarhija i format DNS poruka opisani su u standardima RFC 1034 i RFC 1035 iz 1987. godine.

U adresi www.example.com hijerarhija ima četiri nivoa: .com je TLD, example je domen drugog nivoa, a www je poddomen. Iznad svega stoji root zona, koja se u tekstu obično prikazuje kao tačka na kraju (www.example.com.). DNS rezolveri koriste ovu strukturu da pronađu autoritativne servere za svaki nivo i na kraju dobiju IP adresu sajta.

Root zona je polazna tačka DNS sistema. Sadrži podatke o svim postojećim TLD domenima i pokazuje gde se nalaze njihovi autoritativni DNS serveri. Sadržaj root zone održava IANA, funkcija koju operativno obavlja ICANN.

Root DNS serveri ne znaju IP adresu svakog sajta na internetu. Oni samo upućuju upite na sledeći korak: ako resolver pita za example.com, root server odgovara podacima o autoritativnim serverima za .com zonu, a dalji upit se prosleđuje njima. Za root zonu postoji 13 logičkih servera (a.root-servers.net do m.root-servers.net), implementiranih preko velikog broja fizičkih instanci raspoređenih po svetu.

TLD domeni se obično dele u tri grupe: generičke TLD-ove, nacionalne TLD-ove i novije ekstenzije koje su uvedene poslednjih godina. Svaka grupa ima svoja pravila registracije i organizaciju koja je administrira.

gTLD domeni

gTLD (generic top-level domain) domeni nisu vezani za određenu državu. Najpoznatiji primeri su .com, .org, .net i .info. Neki od njih prvobitno su imali određenu namenu:

• .org za neprofitne organizacije
• .net za infrastrukturne i mrežne servise
• .edu za obrazovne ustanove u Sjedinjenim Državama
• .gov za državne organe Sjedinjenih Država

Danas se većina gTLD domena registruje bez strogih ograničenja, dok pojedini (.edu, .gov, .mil) i dalje imaju propisane uslove.

ccTLD domeni

ccTLD (country code top-level domain) domeni su nacionalni domeni država i teritorija. Većina ih ima dva slova i prati listu država po standardu ISO 3166-1.

Tipični primeri:

• .rs za Srbiju
• .de za Nemačku
• .fr za Francusku
• .jp za Japan

ccTLD-ovima upravljaju lokalni registri koji sami propisuju pravila registracije, cene i eventualna ograničenja. Domen .rs administrira Registar nacionalnog internet domena Srbije (RNIDS).

Novi TLD domeni

Početkom 2010-ih ICANN je pokrenuo program proširenja generičkih TLD-ova (New gTLD Program). Rezultat su stotine novih ekstenzija poput .app, .shop, .dev, .blog, .xyz i .online. Posebnu kategoriju čine takozvani brand TLD-ovi, koje koristi jedna kompanija ili organizacija. Primeri su .google, .apple, .bmw i .microsoft.

Cilj programa bio je povećanje broja dostupnih naziva i otvaranje TLD prostora za specifične tematske, geografske i kompanijske domene.

ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) je neprofitna organizacija osnovana 1998. godine. Koordinira globalni sistem dodeljivanja imena i numeričkih identifikatora interneta, uključujući DNS root zonu, IP adresne opsege i protokolarne parametre.

U domenu TLD sistema, ICANN obavlja više zadataka:

• odobrava nove TLD ekstenzije kroz formalne aplikacione procese
• koordinira upravljanje root DNS sistemom preko IANA funkcije
• akredituje registrare domena i propisuje pravila za njihov rad
• održava ugovore sa registry organizacijama koje vode pojedinačne TLD-ove

Više o organizaciji, njenoj strukturi i istorijatu može se naći na Wikipediji.

Iza svakog TLD-a stoje dve različite uloge: registry i registrar.

Registry je organizacija koja održava autoritativnu bazu svih domena u jednom TLD-u i operiše njegovim DNS serverima. Za .com i .net ulogu registra obavlja kompanija Verisign. Za .rs to je RNIDS.

Registrar je kompanija preko koje krajnji korisnik registruje domen. Registrar komunicira sa registrom odgovarajućeg TLD-a, najčešće preko EPP protokola, i u registry bazi upisuje podatke o vlasniku, kontakt informacijama i autoritativnim DNS serverima domena.

Većina modernih TLD domena podržava DNSSEC (Domain Name System Security Extensions). DNSSEC dodaje kriptografsku proveru DNS odgovora kako bi se otežali napadi tipa DNS spoofing i cache poisoning. Sama root zona digitalno je potpisana od 2010. godine, a TLD domeni koji podržavaju DNSSEC ulaze u taj lanac poverenja.

Kada vlasnik domena uključi DNSSEC, javni ključ se objavljuje u zoni TLD-a, a digitalni potpisi zapisa nastaju na strani autoritativnog DNS servera. Resolver koji podržava DNSSEC može da proveri da podaci nisu menjani usput i da potiču upravo iz autoritativne zone.

Različiti TLD-ovi nastali su zbog različitih potreba korisnika, organizacija i država. Glavni motivi su:

• geografska identifikacija (.rs, .de, .fr)
• organizaciona namena (.org, .edu, .gov)
• brendiranje i upravljanje markom (.google, .apple)
• dostupnost naziva domena kada je .com varijanta zauzeta
• lokalizacija sadržaja i tržišno pozicioniranje

Kompanije sa globalnim poslovanjem često biraju .com zbog šire prepoznatljivosti. Lokalni biznisi često koriste nacionalne domene poput .rs. Tehnički projekti se sve češće odlučuju za nove ekstenzije poput .dev ili .app, koje implicitno označavaju namenu sajta.

TLD domeni su osnovni deo DNS infrastrukture interneta. Ekstenzije poput .com, .rs i .org nalaze se u root zoni i omogućavaju organizaciju internet adresa kroz hijerarhijsku strukturu DNS-a. Pored tradicionalnih domena, danas postoji veliki broj novih TLD-ova namenjenih različitim organizacijama, državama i projektima.

Razumevanje TLD sistema pomaže pri izboru domena, otklanjanju problema sa DNS rezolucijom i čitanju zapisa autoritativnih servera. Pregled svih trenutno aktivnih TLD-ova vodi IANA u bazi root zone, koja se ažurira sa svakom promenom u root zoni.